نقش گیربکس در خودرو چیست؟ اجزا و قطعات تشکیل دهنده آن

نقش گیربکس در خودرو چیست؟ اجزا و قطعات تشکیل دهنده آن

گیربکس یا جعبه دنده یکی از بخش های اساسی در هر خودرویی است که در تنظیم سرعت خودرو نقش دارد. جعبه دنده انواع مختلفی داشته و می تواند به صورت دستی و یا اتوماتیک سرعت خودرو را تغییر دهد. با ما همراه باشید تا اطلاعات دقیقی از گیربکس خودرو خود کسب نمایید.

گیربکس چیست و چه نقشی در خودرو دارد؟

گیربکس یا جعبه دنده را می توان مجموعه ای از قطعات تعریف نمود که وظیفه تنظیم دور موتور به نسبت های گوناگون و انتقال آن از طریق سیستم انتقال توان به چرخ ها و همچنین تنظیم سرعت را بر عهده دارد. به بیان علمی تر می توان گفت، با افزایش دور موتور، توان و گشتاور آن افزایش می یابد اما زمانی که دور موتور از محدوده ای فراتر رود، به دلیل کاهش راندمان حجمی و افزایش اصطکاک، توان و گشتاور کاهش پیدا کرده و این امر منجر به افزایش سوخت مصرفی می گردد. بر همین اساس با درنظر گرفتن منحنی عملکرد موتور ، محدوده ای تحت عنوان حداکثر راندمان تعریف شده است. همه شرکت های تولیدی سعی می کنند دور موتور را در این محدوده نگاه دارند. به همین ترتیب جعبه دنده یا گیربکس بر روی خودرو نصب می شود تا بدون آنکه دور موتور از محدوده حداکثری خارج گردد، چرخ ها دور و سرعت مختلفی داشته باشند.

جعبه دنده های گیربکس به چند دسته تقسیم می شوند؟

تقسیم بندی انواع جعبه دنده ها بر اساس عملکرد آنها و قطعاتی که در ساخت آن به کار میرود، انجام می شود. انواع این جعبه دنده ها بر اساس تکنولوژی ساخت آنها تاثیر بسزایی در راندمان و میزان سوخت مصرفی دارند. پنج نوع اصلی از جعبه دنده به این شرح است :

جعبه دنده دستی یا دنده ای

در این نوع گیربکس عملیات انتقال گشتاور موتور به چرخ ها، از طریق مجموعه از چرخ دنده ها صورت می گیرد. این عملیات از طریق پدال کلاچِ پایی یا دسته‌دنده دستی انجام می شود.

جعبه دنده نیمه اتوماتیک

گیربکس نیمه اتوماتیک یا دستی ترتیبی، نوعی از جعبه دنده های دستی است زیرا دنده به طور اتوماتیک تعویض نمی شود. در این حالت تعویض دنده توسط کلاچ (کلاژ) و از طریق سیستم‌های الکترونیکی-مکانیکی صورت می گیرد.

جعبه دنده اتوماتیک

جعبه دنده خودکار یا اتوماتیک، همان طور که از نام آن پیدا است دنده را به صورت خودکار تعویض می نماید. در این حالت دنده بسته به شرایطی مانند وزن، سرعت و موقعیت خودرو به صورت خودکار تعویض می شود. در این حالت تنها با فشار به پدال گاز، دنده به صورت خودکار تعویض می شود.

جعبه دنده ترکیبی

نوعی جعبه دنده اتوماتیک با قابلیت تعویض دستی دنده می باشد. که با کلاچ دوگانه تعبیه شده است. ابن نوع جعبه دنده به طور انحصاری در اختیار کمپانی آئودی قرار دارد.

جعبه دنده متغیر پیوسته

در جعبه دنده متغیر پیوسته روند انتقال قدرت و گشتاور موتور به چرخ‌ها، با استفاده از چرخ‌دنده‌های خورشیدی و سیاره‌ای، همراه با تسمه‌های فولادی، روی دو قرقره صورت می‌گیرد. در این جعبه دنده از کلاچ تر، یا هیدرولیکی سانتریفیوژ استفاده شده است و امکان دسترسی به دنده های نامحدود مابین حداقلی و حداکثری وجود دارد.

 

اجزا تشکیل دهنده گیربکس

این بخش از خودرو دارای اجزا ء مختلفی است که هر یک از این قسمت ها وظایف مختلفی را بر عهده دارند. در این بخش به بررسی مهمترین اجزاء تشکیل دهنده گیربکس می پردازیم:

دسته دنده

قطعه ای از گیربکس که به صورت میله ای فلزی درون کابین خودرو قرار گرفته است. محل دنده های مختلف به شکل H طراحی شده است. البته دنده بسته به نوع و مدل خودرو به شکل های مختلفی یافت می شود.

میل ماهک

در زیر دسته دنده میله ماهک قرار دارد، این میله از یک طرف به دسته دنده و از طرف دیگر به ماهک متصل شده است. این میله می تواند در چهار مکانیزم مختلف دستی، الکتریکی، خلائی و هیدرولیکی یافت شود.

ماهک

قطعه ای کمانی شکل است که حرکت آن موجب حرکت کشویی دنده می شود، در نتیجه ی این امر چرخ دنده وارد حرکت شده و سرعت خودرو تغییر می کند. به ازای هر ماهک یک میله ماهک وجود دارد.

کشویی دنده

کشویی دنده قطعه ای گیربکس است که هم در قسمت داخلی و هم در قسمت خارجی دارای شیار است. شیار های خارجی برای ارتباط با ماهک و شیار های داخلی به منظور ارتباط با چرخ دنده ها تعبیه شده است. در صورت تغییر دنده ، ماهک بر روی شیار بیرونی کشویی قرار گرفته و کشویی نیز به چرخ دنده متصل است. در نهایت کشویی و چرخ‌دنده سرعتی برابر خواهند داشت.

یکی از مشکلات که در برخی مواقع به هنگام تعویض دنده رخ می دهد، حرکت همزمان دو ماهک است، این امر موجب می شود، دو دنده جعبه‌دنده به طور همزمان وارد مدار شوند و این یعنی باید در خروجی انتظار دو دور متفاوت را داشت که امری غیر ممکن است. برای پیشگیری از این امر و ایجاد اختلال در عملکرد جعبه دنده، مکانیزم محدود کننده ماهک طراحی شده است.

چرخ دنده ها

چرخ دنده ها مهمترین جزء از گیربکس هستند. چرخ دنده ها بر اساس راستای انتقال توان در سه دسته بندی موازی محور، عمود محور و محور متنافر و بر اساس فرم دندانه به دو نوع ساده و مارپیچ تقسیم می شوند.

نحوه تعویض روغن گیربکس و علائم فرارسیدن زمان آن

روغن گیربکس یا واسکازین یکی از روغن های کاربردی و مفید برای این قسمت از خودرو می باشد، که وظیفه حفظ نرمی، رطوبت و خنک کنندگی جعبه دنده و چرخ دنده های آن را دارد. این روغن در حالت کلی بعد از طی کردن ۳۰ هزار کیلومتر مسافت نیاز به تعویض دارد. البته برخی از خودروسازان به تازگی محفظه این روغن موتور را می بندند تا نیازی به تعویض نداشته باشد. این روغن بر خلاف روغن موتور نمی سوزد و در صورت نشتی رنگ قرمز دارد.

چک کردن روغن گیربکس کار ساده ای نبوده و لازم است خودرو بر روی چال مکانیکی رفته و با استفاده از جک از زمین جدا شوند. پس تنها راهکار چک کردن روغن مراجعه به تعمیرکار است. اما می توان گفت اختلال در عملکرد دنده اتوماتیک خودرو و سفت شدن دنده در خودرو های دستی از علائم فرا رسیدن زمان تعویض این روغن است. (اگر در این روغن تکه های ریزی از آهن مشاهده شود، جعبه دنده خراب شده و نیاز به تعویض دارد.) تعویض این روغن به سادگی صورت نمی گیرد به همین ترتیب لازم است برای تعویض آن از مکانیک ماهر کمک بگیرید.

 

اردیبهشت ۲, ۱۳۹۸

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *